کفراژ (قالب بندی موقت) یکی از اجزای کلیدی در ساخت و ساز های بتنی است. این سازه ی موقت، به منظور شکل دهی و نگهداری بتن تا پیش از سخت شدن کامل آن مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع، این گروه از متریال ها قالب یا محفظه هایی به شمار می روند، که با تزریق بتن روان درون آن ها امکان ساخت ستون، تیر، سقف یا دیوار را برای مهندسین مقدور می سازد.
این قالب ها بسته به نیاز پروژه از جنس چوب، فلز، پلاستیک یا مواد ترکیبی ساخته می شوند و پس از تکمیل فرآیند گیرش بتن، باز میگردند و نقش اساسی در تعیین کیفیت، ابعاد و ظاهر نهایی المان های بتنی ایفا می گردانند.
در ادامه به بررسی انواع این سازه موقت و ویژگی آن ها می پردازیم، مقاله ی ما را از دست ندهید.
جهت کسب اطلاعات بیشتر کلیک کنید
آشنایی با کفراژ ها
کفراژ در هنر ساخت و ساز بتنی، نقشی کلیدی و تعیینکننده ایفا میکند. این مفهوم در اصل به سازه ای موقت اشاره دارد، که همچون؛ قالب یا آغوشی محافظ، بتن تازه و روان را در خود جای میدهد، تا در فرآیندی تدریجی، مقاومت و شکل نهایی خود را به دست آورد.
اهمیت استفاده از این سیستم قالب بندی در این است، که امکان خلق المان های سازه ای با دقت ابعادی و ظاهری مطلوب، از ستون های استوار و تیر های عظیم گرفته تا دال های گسترده و دیوار های یکپارچه، را فراهم می سازد.
کفراژ بسته به نیاز های فنی و اقتصادی پروژه، در متریال های گوناگونی از چوب و ورق های فلزی مستحکم گرفته تا پانل های پلیمری سبک وزن و حتی قالب های ماندگار و لغزنده اجرا می شود. طراحی و اجرای دقیق آن ضامن عدم نشست، تغییر شکل یا هرگونه نشت مواد در حین عملیات بتن ریزی است.
انواع کفراژ
کفراژ بر اساس جنس مصالح، کاربرد و فناوری اجرا به گونه های مختلفی تقسیم بندی می شوند. انتخاب هر نوع بستگی مستقیم به عواملی چون ماهیت پروژه، الزامات فنی، سرعت اجرا، بودجه و تکرارپذیری قالب دارد. از قالب های سنتی چوبی تا سیستم های پیشرفته ی صنعتی، هر کدام مزایا و محدودیتهای خود را ارائه می دهند. از جمله آن ها عبارتند از؛
1. قالب چوبی (سنتی):
این نوع، رایج ترین و تاریخی ترین روش قالب بندی است، که با استفاده از تخته ها و الوار های چوبی اجرا می شود. انعطاف پذیری بالا در ایجاد شکل های متنوع و هندسه های پیچیده، از مهم ترین مزایای آن به شمار می رود، که امکان ساخت قالب برای مقاطع دایره ای، منحنی یا نامنظم را فراهم میکند.
2. قالب فلزی (مدولار):
کفراژ فلزی، عموما از ورق های فولادی با پشت بند های تقویتی ساخته می شوند و به دلیل استحکام بسیار بالا و قابلیت استفاده ی مکرر، گزینه اصلی در پروژه های عظیم و سری سازی هستند. سطح تمام شده ی بتن با این قالب ها بسیار صاف و یکنواخت است و سرعت نصب و بازکردن آن ها به لطف سیستم اتصالات استاندارد شده، به مراتب بیشتر از نوع چوبی می باشد.
3. قالب پلاستیکی (پلیمری):
این طرح ها که از پلی پروپیلن یا پلی اتیلن ساخته می شوند، سبک وزن، مقاوم در برابر رطوبت و قابلیت شست و شوی آسان را به ارمغان می آورند. غالبا به شکل پانل های مدولار کوچک طراحی می شوند، که برای قالب بندی اجزایی مانند؛ دیوار های ساده یا ستون های با تکرار زیاد مناسب هستند.
4. قالب فایبرگلاس و کامپوزیت:
کفراژ های این گروه از مواد کامپوزیتی پیشرفته ساخته می شوند و نقطه ی تلاقی سبکی فوق العاده و مقاومت مکانیکی مطلوب هستند. از آن ها اغلب برای تولید قطعات بتنی با سطح نهایی بسیار صیقلی و طرح های تزئینی پیچیده، نظیر؛ نما های معماری خاص یا قطعات پیشساخته، استفاده می شود.
بیشتر بخوانید
تفاوت های اصلی کفراژ و داربست
کفراژ و داربست هر دو از سازه های موقت پرکاربرد در صنعت ساخت و ساز به شمار می روند، اما ماهیت، عملکرد و هدف آن ها کاملا متمایز است. این طرح ها از قالب بندی ها به عنوان یک سیستم شکل دهنده عمل میکند، که بتن تازه درون آن ریخته شده تا شکل نهایی و استحکام خود را به دست آورد.
در نقطه مقابل، داربست یک سازه دسترسی دهنده محسوب می گردد، که به عنوان سکوی کاری موقت و ایمن برای کارگران و تجهیزات در ارتفاعات مختلف نصب می شود. موارد زیر تفاوت های این دو ابزار را در صنعت ساختمان سازی را نشان می دهد؛
| معیار مقایسه | کفراژ (قالب بندی) | داربست |
| هدف اصلی و عملکرد شکلدهی و نگهداری بتن تا زمان سخت شدن | ایجاد فرم نهایی برای المان های بتنی | ایجاد سکو و دسترسی ایمن برای کارگران و مصالح در ارتفاعات |
| نقش در سازه بخشی موقت ولی حیاتی از فرآیند ساخت عضو سازهای | مستقیما در استحکام اولیه بتن موثر است. | سازه ای کمکی و جانبی که نقشی در باربری نهایی سازه ندارد. |
| زمان نصب و بازکردن | نصب پیش از بتن ریزی و باز کردن آن پس از کسب مقاومت کافی بتن (چند روز تا چند هفته) | نصب هنگام نیاز به دسترسی و جمع آوری بلافاصله پس از اتمام کار |
| متریال رایج | چوب، فلز (فولاد/آلومینیوم)، پلاستیک، فایبرگلاس، سیستمهای ترکیبی | لولههای فولادی (داربست مثلثی/چکشی)، داربست های مدولار، آلومینیومی، چوب |
| میزان تحمل بار | طراحی برای تحمل فشار هیدرواستاتیک بالای بتن تازه، وزن خود بتن و بار های عملیاتی. | طراحی برای تحمل بار های زنده (کارگران، مصالح سبک و ابزار) و بار های باد. |
| الزامات کیفی | نیاز به دقت ابعادی بالا، آببندی کامل و صلبیت کافی برای جلوگیری از تغییر شکل. | نیاز به پایداری، استحکام و ایمنی با تمرکز بر جلوگیری از ریزش یا لرزش. |
به بیان ساده تر کفراژ سازه موقتی است، که امکان فرم بتن را مهیا می سازد. در حالی که داربست تنها امکان دسترسی ایمن را مقدور می گرداند.
تشخیص این تفاوت ها برای برنامه ریزی دقیق فرآیند ساخت، برآورد صحیح هزینه ها و رعایت الزامات ایمنی در هر پروژه ای ضروری است. استفاده همزمان و هماهنگ از این دو سیستم، اسکلت اصلی مدیریت فنی یک پروژه ساختمانی موفق را تشکیل می دهد.
سخن آخر
کفراژ، هنر شکل دهی به بتن است و درک تفاوت آن با داربست برای مهندسین ساختمان الزامی می باشد، که هر دو برای مدیریت موفق پروژه های بتنی حیاتی هستند. انتخاب صحیح سیستم قالب بندی، کیفیت، ایمنی و صرفه جویی مالی را تضمین میکند.
اینفورم از شرکت های اصلی توزیع مصالح ساختمانی به شمار می رود، که ضمن توزیع تجهیزات ساختمانی، امکان ارائه ی خدمات طراحی و ساخت و ساز را مقدور می سازد.
سوالات متداول
1. آیا می توان از یک سیستم قالب، هم به عنوان کفراژ و هم داربست استفاده کرد؟
خیر. این دو کاملا تخصصی هستند. کفراژ برای تحمل فشار جانبی بتن طراحی می شود، در حالی که داربست در جهت تحمل بار های عمودی و ایجاد سکو ایمن بهینه سازی شده اند. استفاده اشتباه خطر ریزش و حوادث جدی را در پی دارد.
2. مهم ترین معیار برای انتخاب نوع کفراژ چیست؟
تعداد چرخه ی استفاده یا دوام قالب، کلیدی است. برای پروژه های تکی با اشکال پیچیده، قالب چوبی و برای پروژه های بزرگ و تکرار شونده، قالب فلزی یا پلاستیکی با قابلیت استفاده مکرر، مقرون به صرفه تر هستند.
3. آیا دیواره های قالب (کفراژ) پس از بتن ریزی تحت فشار قرار میگیرند؟
بله. اصلی ترین نیروی وارده، فشار هیدرواستاتیک بتن تازه است، که با ارتفاع ستون بتن افزایش می یابد. قالب باید این فشار را بدون تغییر شکل تحمل کند. به همین دلیل مهاربندی و طراحی مهندسی شده آن بسیار حیاتی خواهد بود.
